İşveren İş Kazasını En Geç Kaç Gün İçinde Bildirilmelidir?
İş dünyasında beklenmedik olaylardan biri de iş kazalarıdır. Bu durumda hem işverenin hem de çalışanın haklarını koruyan düzenlemeler devreye girer. Türkiye’de bu alandaki en önemli yükümlülüklerden biri, işverenin söz konusu kazayı yetkili kuruma bildirme süresidir. Bu yazıda, tarihsel çerçeveden başlayarak güncel mevzuyu ve akademik tartışmaları ele alacak, işverenin iş kazası bildirim süresiyle ilgili yükümlülüklerini anlaşılır biçimde aktaracağız.
Tarihsel Arka Plan
İş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili düzenlemeler, sanayileşmenin yoğunlaşmasıyla birlikte önem kazanmıştır. Ülkemizde de iş güvenliği ve işçi sağlığına dair yükümlülükler zamanla geliştirilmiştir. Özellikle ’nun kabulüyle iş kazası kavramı ve bildirim yükümlülüğü açık biçimde tanımlanmıştır. Bu kanunun 13. maddesinde iş kazasının ne olduğu ve bildirim süresiyle ilgili esaslar yer alır. Bildirim yükümlülükleri, hem çalışanın haklarının korunması hem de işverenin sorumluluğunun yerine getirilmesi açısından kritik bir araç hâline gelmiştir.
Geçmişte, iş kazalarının tespiti ve bildirilmesi yeterince kurumsallaşmamıştı. Bu da hem işçi sağlığı bakımından risk oluşturuyor hem de hukuki süreçlerde belirsizlik yaratıyordu. Bildirim sürelerinin belirlenmesiyle birlikte, iş kazasının ardından gereken idari sürecin başlatılması kolaylaştı.
Günümüzde Akademik ve Hukuki Tartışmalar
Akademik çevrelerde, iş kazası bildirim süresinin etkinliği ve uygulanabilirliği üzerine çeşitli tartışmalar yürütülmektedir. Bir yönüyle, “3 iş günü” şeklinde belirlenmiş süre yeterli mi sorusu öne çıkmaktadır. Örneğin, bazı çalışmalar işverenlerin kazayı bilmeme hâli, sağlık raporu alınması süreci veya kazadan kaynaklanan şok durumu gibi etkenlerin bu sürede bildirim yapılmasını zorlaştırabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda “öğrenme tarihi” dikkate alınmalı mı sorusu gündeme gelmiştir. Hukuki düzenlemede yer alan hükümlere göre, iş kazası işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse, bildirim süresi kazanın öğrenildiği tarihten başlayabilir.
Diğer bir tartışma alanı, bildirim yapılmaması hâlinde ortaya çıkan hak kayıplarıdır. Bildirim süresi geçirilirse, çalışanın geçici iş göremezlik ödeneği gibi hakları etkilenebilir; işveren açısından da idari para cezası riski doğabilir. Bu nedenle hem işverenlerin hem iş güvenliği uzmanlarının bildirim süreçini titizlikle takip etmesi önemlidir.
İşverenin Bildirim Yükümlülüğü ve Süresi
Türkiye’de iş kazası bildirimiyle ilgili düzenleme şu biçimde özetlenebilir:
– İşveren, işyerinde gerçekleşen bir kazayı, ilgili kolluk kuvvetlerine derhal bildirmelidir.
– Ardından, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren en geç 3 iş günü içinde ’na bildirimi yapmak zorundadır.
– Eğer kaza, işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse, bildirim süresi “kazanın öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü” olarak işlemeye başlar.
– Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalılar için (4/1‑b kapsamı) bildirim süresi farklıdır: Rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden itibaren 3 işgünü içinde ve kazanın meydana gelmesinden itibaren asla 1 ayı geçmeyecek şekilde bildirim yapılmalıdır.
Süre hesabında resmi tatiller ve pazar günlerinin “iş günü” sayılmadığına dikkat edilmelidir.
Bildirim Süresinin Geçirilmesi Durumunda Sonuçlar
Bildirim süresi geçildiğinde ortaya çıkabilecek bazı hukuki ve idari sonuçlar şunlardır:
– Bildirim süresi içinde yapılmayan iş kazaları için işverene idari para cezası uygulanabilir.
– Çalışana ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneği, bildirim tarihi öncesi için ödenmeyebilir; bu durumda bu tutar kurum tarafından işverenden tahsil edilebilir.
– Bildirimin gecikmesi, işçinin hak arama sürecinde sorunlara yol açabilir; dosya incelemesi ve delil açısından zorluk doğabilir.
Sonuç
Özetle, işverenler açısından iş kazasının bildirimi en geç 3 iş günü içinde yapılmalıdır. Kontrol dışı durumlarda bu süre, öğrenme tarihi üzerinden işlemeye başlar. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesi, çalışanın haklarının korunması, işyerinin hukuki yükümlülüklerinin tamamlanması ve güvenli bir iş ortamının sürdürülmesi açısından büyük önem taşır. Bildirim süresinin gecikmesi, hem idari yaptırımlara hem de çalışan açısından hak kayıplarına neden olabilir.
İşverenler için bu sürecin bir formalite değil, sistematik bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasının parçası olduğu bilinmelidir. Çalışanlar içinse zamanında bildirim yapılması, kazanın iş kazası olarak kabul edilmesinin ve hakların korunmasının anahtarıdır.
İşyerinizde benzer bir durumla karşılaştınız mı? Bildirim sürecinde yaşadığınız deneyimleri yorumlarda paylaşarak hem kendi sürecinizi değerlendirebilir hem de diğer okuyuculara yardımcı olabilirsiniz.